Wednesday 19 December 2018
Home      All news      Contact us      English
oslobodjenje.ba - 1 month ago

Treba li Evropi evropska armija?

Nikad manje jasnih odgovora na jedno takvo izričito pitanje koje je od sudbinskog značaja za budućnost Evrope. I nikad toliko drugih pitanja koja iz njega proističuU jeku podsjećanja na kraj Prvog svjetskog rata prošlog vikenda francuski predsjednik Emmanuel Macron izazvao je američkog predsjednika Donalda Trumpa, koji se inače jedva nakanio da krene na parišku paradu, na verbalni dvoboj koji ovaj nije očekivao. Macron je rekao da Evropa treba da ima sopstvenu vojsku zato što: “Moramo se zaštititi od Kine, Rusije i čak Sjedinjenih Američkih Država”. Pa kad je još shvatio da je predsjednik Francuske mislio i na njega kad je u svom govoru pred političarima i javnošću cijelog svijeta napao nacionalizam, Trump je, jedva čekajući da uđe u predsjednički avion i lati se svog tvitovanja, u svom stilu, ovaj put začinjenom sarkazmom i iskrenošću po čemu mu je u Evropi ravan samo Milorad Dodik, poručio Francuzima: “Kako im je to pomoglo u prošlosti? Učili su njemački u Parizu prije nego što su Amerikanci došli. Platite za NATO ili nemojte”. I u osnovnoj školi se uči da je Francuska u Drugom svjetskom ratu bila pod okupacijom nacističke Njemačke dok se Amerikanci nisu iskrcali u Normandiji, pa je jasno na što je Trump mislio, ali je još jasnije šta misli o evropskoj armiji. On hoće čiste račune. Platite više ako hoćete da vas branimo i povučemo naše trupe iz Evrope. A jedan marinac iz tih trupa, kad je čuo da Evropljani hoće svoju vojsku, kaže: “EU hoće svoju vojsku, znači, mi možemo kući. Pretpostavljam da ste vi spavali kad je Rusija upala u istočnu Ukrajinu. A gdje bi bili kad Rusija stigne do Pariza ili Londona?” Drugi prozvani je ruski predsjednik Vladimir Putin. Njegov odgovor da je “Evropa moćan ekonomski entitet, moćna ekonomska unija, pa je sasvim normalno što želi da bude nezavisna, sama sebi dovoljna i suverena kad je riječ o odbrani i sigurnosti” krije neizrečeno i neizrecivo zadovoljstvo što je Macron zabio još jedan klin u odnose između Evrope i Amerike. Mudri Kinezi se još ne oglašavaju. A svi drugi postavljaju pitanja: Kome je potrebna evropska vojska, i to baš sada? Zašto evropski vojni savez stvarati kad već imaju NATO? Šta bi bilo u tom slučaju s NATO-om? Da li bi bio raspušten NATO, a zamijenio ga evropski pakt? Koji bi bio strateški cilj takve armije i šta bi ona radila? Protiv koga bi se borila ta armija? Kakav bi bio sistem odlučivanja, da li onaj koji se primjenjuje u Evropskoj uniji ili NATO-u? Šta bi bilo s nacionalnim suverenitetom? Pitanja zajedničke evropske sigurnosti i odbrane nisu nova. Još 1950-ih godina prošlog vijeka postavljali su ih upravo Francuzi. Tada se njihov predsjednik De Gaull počeo otimati iz zagrljaja NATO-a i Amerike. Ideja je najednom oživljena 2015, kada je predsjednik Evropske komisije Jean-Claud Juncker otvorio debatu tvrdnjom da je EU potrebna armija “kako bi se postupalo s Rusijom” poslije aneksije Krima. Jedino je od mađarskog Orbana i češkog Zemana dobio otvorenu podršku. EU je 2017. usvojila “Savez stalne strukturne saradnje” o zajedničkim ulaganjima u vojsku, čemu su se odmah usprotivile Britanija, Danska i Malta. Britanija je i prije bila rezervisana, a pogotovo kad je krenuo Brexit. Tada, 2016. još premijer, David Cameron je rekao da je “sugestija o evropskoj armiji fantazija: nacionalna sigurnost je nacionalna nadležnost i mi ćemo uložiti veto na bilo kakvu takvu sugestiju”. Nije, dakle, išlo lako ni sa idejom, a kamoli što bi išlo lako s njenom realizacijom. Njemačka kancelarka Angela Merkel je nevoljko prihvatala takve prijedloge. I to, kako se složila s Macronom prošle nedjelje, rekavši da Evropa “treba da izgradi istinsku evropsku armiju”, mora da je dugo vagala, a odlučila se kad njemačku politiku postepeno prepušta svojim nasljednicima. Možda tu leži dio odgovora na prvo pitanje. Osjećajući da gubi Njemačku kao partnera u vođstvu EU, predsjedniku Macronu se valjda čini da može na degolovski način izgraditi primat Francuske u EU i, zajedno s drugim liberalnijim strankama, spriječiti nacionalističke, orbanovske snage isključivosti, šovinizma i mržnje svakoga ko se ne uklapa u evropske, pa još kršćanske vrijednosti, da zaposjednu Evropski parlament narednog proljeća. Ali, da se poslužim starom krilaticom – niti je Evropa ono što je bila 1950-ih, niti Emmanuel Macron može biti Charles de Gaulle. Nije ni kraj 1980-ih kad se raspuštao Varšavski pakt, pa to nije dovelo do raspuštanja NATO-a. Zapadna vojna alijansa je uspjela da pokrije cijelu srednju Evropu i da se primakne samoj Rusiji koju je Putin uspio da izvuče iz pepela Varšavskog saveza. U sjedištu evropsko-atlantskog saveza njegov generalni sekretar Jens Stoltenberg i ne pomišlja o evropskoj sigurnosnoj alternativi, nego urgira kod svih Evropljana da izbjegnu dupliranje NATO-a, jer bi novac uložen u evropsku armiju bio izgubljen za tu već postojeću i provjerenu alijansu. Francuski predsjednik je, ako ništa, dao dobar razlog vojnim ekspertima i analitičarima da dalje razrađuju njegov prijedlog, koji je prije svega politički motivisan. A moguće odgovore neki od njih već daju. Najviše ih brinu nacionalni suverenitet i sistem odlučivanja u jednom tako komplikovanom vojnom mehanizmu, pošto se u NATO-u zna ko donosi konačnu odluku. Marietje Schaake, potpredsjednica iz vanjskopolitičkog komiteta Evropskog parlamenta, smatra da ideja o evropskoj armiji pada već na semantici, “jer prava debata ne bi trebalo da se vodi o tome da li Evropa treba da ima takvu armiju, nego kada će evropske zemlje konačno početi da jačaju odbrambenu saradnju”. Daniel Fiott iz Instituta za evropske studije sa briselskog Vrije Universiteita kaže: “Evropa je bila ovdje i prije, 1950, kad je francuski premijer Rene Pleven predložio evropsku armiju kao dio evropske odbrambene zajednice. Tada, kao i sada, ideja nije realna.” Nick Witney iz odjela Evropskog savjeta za vanjske odnose: “Ideja o armiji služi samo evrofobima u Bruxellesu da prošire svoju moć”. Daniel Koehane, direktor iz FRIDE instituta: “Za mnoge federalističke političare (u EU) evropska armija bi bila krajnji izraz jedne EU superdržave... da li bi, kako misle neki ekonomski konsultanti, trošenje oko 200 milijardi eura godišnje (koliko zajedno sve članice EU potroše na odbranu) bilo efikasnije za jednu vojsku nego za 28 koliko ih sada postoji? I federalistima i argumentima o efikasnosti nedostaju političke i strateške realnosti”. O suverenitetu, pod pretpostavkom da će se ostvariti ideja o jednoj armiji, Christian Molling iz njemačkog Instituta za međunarodne i sigurnosne poslove SWP, kaže: “Evropa (ne EU) bi uskoro trebalo da ima samo jednu armiju. To još ne bi bio rezultat svjesnog i normativnog izbora, nego ishod daljih nekoordiniranih sposobnosti kresanja troškova, kombiniranih sa apsolutnim shvatanjem suvereniteta”. Misleći očito na Francuze, dodaje: “Ironično je da su oni koji najviše insistiraju na svom suverenitetu, na kraju učinili najviše da podupru stvaranje evropske armije”. Na kraju i jedno optimistično mišljenje od Henrika Heidenkampa, sa holandskog Royal United Services instituta: “Perspektiva zajedničke evropske armije izgleda krajnje neizvjesna kad se gleda iz aktuelnog političkog, ekonomskog i socijalnog okruženja i iskustva iz prošlosti. Ali ako čovjek prihvati da suverenitet u modernom smislu – tačnije, sposobnost da se djeluje unutra kao i izvana – mora imati multilateralni okvir, onda se projekat jedne EU armije ne može sasvim isključiti”. Mislili ovi eksperti što god hoće i koliko god bili, zajedno sa mnom, nepovjerljivi prema Macronovoj kampanji za evropsku vojsku, ako političari odluče da se to ostvari, jednog dana će možda biti tako.

Related news

Latest News
Hashtags:   

Treba

 | 

Evropi

 | 

evropska

 | 

armija

 | 
Most Popular (6 hours)

Most Popular (24 hours)

Most Popular (a week)

Sources